1995az geroztik Casa Eceiza familiaren parte da Arantxa Oquiñena (Iruñea, Nafarroa, 1967). Gaur egun bertako kudeatzailea da, baina langileak entzutea, konfiantza sortzea eta taldea proiektuaren parte sentituko den ingurune bat eraikitzea ere funtsezko zereginak ditu. Ilusioa galdu gabe ikasten eta egunero hazten jarraitzeko erronkak ditu kudeatzaileak.
«Enpresek funtzionatzen dute pertsonek proiektuaren parte direla sentitzen dutenean»
Nondik datorkizu enpresa munduarekiko interesa?
Enpresa eta kudeaketa munduarekiko dudan interesa nire historia pertsonalarekin oso lotuta dago. Albiasun (Nafarroa) hazi nintzen, esfortzua, ardura eta lana egunerokotasunaren parte ziren landa eremu batean. Etxean beti transmititu ziguten ikastearen eta ardurak hartzearen garrantzia, neska eta mutilen arteko ezberdintasunik gabe. Amak familiaren ekonomian laguntzeko lan egin zuen beti, eta oso erreferente garrantzitsua izan zen nire ahizpa eta biontzat. Txikitatik ulertu nuen lana ere independentzia eta garapen pertsonalerako modu bat zela, eta horrek markatu du nire bizitza profesionala ulertzeko modua.
Zein ikasketa dituzu?
ISSA —School of Applied Management— ikasi nuen Nafarroako Unibertsitatean, enpresa kudeaketara, hizkuntzetara eta antolakuntzara bideratutako prestakuntza bat, hain zuzen ere. Horrek bereziki erakarri ninduen enpresaren funtzionamenduaren ikuspegi oso praktikoa eskaintzen zuelako eta aukera profesional asko irekitzen zituelako. Nire ibilbidean zehar etengabeko prestakuntza izan dut beti, etapa profesional bakoitzean sortzen ziren beharretara egokitutakoa. PADEA bezalako programek, Fabrikako taldeekin egindako lanak edo lidergo eta enpresa zuzendaritzako formazio ezberdinek lagundu didate ardura berriei prestakuntza eta konfiantza handiagoarekin aurre egiten.
Aurretik beste enpresa batean egin duzu lan?
Nire lehen esperientzia profesionala Nafarroako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean izan zen, dekanoaren laguntzaile gisa. Hiru urte oso aberasgarriak izan ziren, baina enpresa kudeaketara gehiago bideratu nahi nuela sentitzen nuen. Ondoren, Tolosako elektrizitate-sektoreko enpresa batean lan egin nuen, administrazio eta finantzen arloan, eta oinarri sendoa lortu nuen kudeaketa ekonomikoan eta enpresa antolakuntzan. Hain zuzen ere, esperientzia horrek eta harremanek eraman ninduten sortzen ari zen eta Casa Eceiza izango zen proiektuan sartzera.
Aldaketa handia izan zen enpresa batetik bestera joatea?
Bai, aldaketa handia izan zen, egitura zehaztuagoetatik ia eraiki gabeko proiektu batera pasatu nintzelako. Casa Eceiza hasten ari zen, eta horrek ardura asko hartzea zekarren lehen momentutik. Ingurune askoz dinamikoagoa zen, non erabaki bakoitzak zuzeneko eragina zuen enpresaren etorkizunean. Konfort eremutik ateratzea suposatu zuen, baina profesionalki oso azkar ikasteko eta hazteko aukera paregabea ere izan zen.
Nolakoak izan ziren Casa Eceizaren hastapenak?
Hastapenak ilusio handikoak izan ziren. Talde txikia ginen, gaztea eta gogotsua, ia dena egiteko geneukana. Pixkanaka, enpresaren egitura eraikitzen joan ginen, produkzioa, merkataritza-arloa eta barne antolaketa integratuz. Zerbait bereziari forma ematen ari ginenaren sentsazioa partekatzen genuen, produktu bikain eta potentzial handiko marka batean oinarrituta: Tolosako benetako teila eta zigarrotxoak. Mamia galdu gabe haztea zen erronka.
«Esentzia galdu gabe haztea izan da Casa Eceizaren gakoa»
Zein urtetan hasi zinen Casa Eceizan?
1995eko urtarrilean hasi nintzen lanean, lehen taldea osatu genuen orduan. Harrezkero, enpresaren bilakaera osoa barrutik bizi izan dut, hainbat etapa eta erantzukizun izan ditut, eta, horiei esker, enpresa eta merkatua oso zeharka ezagutzeko aukera izan dut. Lehen urteetan administrazio arloko ohiko lanez arduratzen nintzen: pertsonen kudeaketa, bezero eta hornitzaileekiko harremana, finantza erakundeak edo gai fiskalak. Denborak aurrera egin ahala, ardura gehiago hartzen joan nintzen, saileko arduradun bihurtu arte.
Enpresa haziz joan zen, eta 2006an, Lizartzako Irunzubi industrialdera aldatzearekin batera, arrisku kapitaleko enpresa bat sartu genuen akziodun gisa, eta lehenengo Administrazio Kontseilua eratu genuen, eta harrezkero bertako kide izan naiz. 2014an Agour/Agour Etxea taldean sartu ginen, eta proiektuaren barruan nire erantzukizunari eutsi nion. Azkenik, 2019an, taldean antolakuntza aldaketak egin ondoren, Casa Eceizako gerentzia hartu nuen. Urrats hori ere ikaskuntza prozesu garrantzitsua izan zen. Ordura arte, batez ere, finantza arloan eta giza baliabideen arloan jardun nuen, eta, horregatik, lidergoaren, berrikuntzaren, ekoizpenaren eta merkataritza-estrategiaren inguruko ezagutzak zabaltzeko beharra sentitu nuen, eta, hain zuzen, horregatik prestatu nintzen PADEAn eta Fabrikan.
Zein kargu duzu? Zein betebehar dituzu?
2019tik Casa Eceizako kudeatzailea naiz. Nire lanak ikuspegi estrategikoa eta eguneroko laguntza uztartzen ditu: arloak koordinatzea, aldaketak aurreratzea, erabakiak hartzea eta proiektuaren epe luzerako iraunkortasuna ziurtatzea. Baina niretzat gerentzia ez da zenbakiak edo prozesuak kudeatzea soilik; pertsonekin zerikusi handia du. Entzutea, konfiantza sortzea eta taldea proiektuaren parte sentituko den ingurune bat sortzea funtsezko zereginak dira. Seguruenik giza baliabideetan egin dudan aurreko ibilbideak eragin handia izan du lidergoa ulertzeko modu horretan. Era berean, Agour taldeko kide naizenez, Plan Estrategikoaren segimendua egiteko eta betetzeko prozesuaren berri eman behar diet Administrazio Kontseiluari eta Zuzendaritza Nagusiari, baita sor daitezkeen gorabehera eta aukera garrantzitsuenei buruzko informazioa ere.
Zein balorazio egiten duzu enpresetako zuzendaritza-organoetan emakumeek duten presentziaz?
Ia 30 urte hauetan, zuzendaritza postuetan emakumeen presentzia izugarri aldatu da. Hasi nintzenean, ohikoa zen ia bakarrik egotea erabakigune askotan. Gaur egun, errealitatea bestelakoa da, eta gero eta emakume gehiago ikusten ditugu enpresa-proiektuen buru. Aldaketa ez da soilik kuantitatiboa izan, baita kulturala ere: lidergo mota berriak, kolaboratiboagoak eta anitzagoak sartzen ari dira. Belaunaldi berriak berdintasunaren ikuspegi oso naturalarekin iristen dira, eta ziur nago hurrengo urteetan are aurrerapen esanguratsuagoak ikusiko ditugula.
Nola gogoratzen dituzu bertan emandako lehen urteak?
Urte biziak eta ilusioz betekoak izan ziren. Talde txikia izanik, denok geunden tartean, eta lorpen bakoitza zerbait kolektibotzat bizi genuen. Hurbiltasun handia zegoen, eta etengabe ikasten ari ginen. Nire ibilbideko une bereziki garrantzitsu bat 2001eko azaroan iritsi zen, nire alaben jaiotzarekin. Garai hartan kontziliazioa ez zen gaur bezain presente zegoen gaia, baina enpresak ordutegi malgutasuna eta partzialki etxetik lan egiteko aukera eskaini zizkidan. Ez zen beti erraza izan, baina taldearen eta familiaren laguntzari esker, bi alderdiak bateratu ahal izan nituen. Gogoan dut, baita ere, noizean behin enpresara joaten nintzela nire alabekin ikastolan jaso ondoren, eta bitartean nire lankideek entretenitu egiten zituztela premiazko gestioren bat bukatu arte. Esperientzia horrek asko markatu zuen nire enpresa ulertzeko modua, eta, gaur egun, kontziliazio hori errazten saiatzen gara, badakigulako pertsonak zaintzeak enpresa proiektuak ere indartzen dituela.
Nola zegoen garai hartan enpresa mundua?
Casa Eceizaren hastapenetan enpresa munduaz nuen ikuspegia gaur egungoa baino mugatuagoa zen. Nire ardura finantza arloan zegoen, eta beraz, nire ikuspegia desberdina zen. Ez nuen gaur egun gerente gisa dudan esperientziarik, harreman sarerik eta ikuspegi globalik.
Enpresa ingurunea oso bestelakoa zen. Gaur egun ezinbestekotzat jotzen ditugun kontzeptuak —hala nola barne-komunikazio egituratua, digitalizazioa, taldearen ongizatea edo pertsonen kudeaketa estrategikoa— ez ziren ia existitzen, edo ez zuten orain duten pisua. Giza Baliabideen edo Komunikazioaren saila ez zegoen finkatuta, gaur egun ulertzen ditugun bezala. Enpresa txikia ginen, familiarra, non prozesuak sinpleagoak ziren, aldaketak motelagoak eta erabakiak hartzeko informazioa askoz ere mugatuagoa.
Gainera, zuzendaritza postuetan emakumeen presentzia nabarmen txikiagoa zen gaur egun baino. Ohikoa zen erabakigune jakin batzuetan bakarrik egotea, eta hori, zorionez, aldatu egin da denborarekin.
Urtetik urtera aldaketarik sumatu duzu?
Aldaketak sakonak eta etengabeak izan dira. Ingurune dinamikoagoa, lehiakorragoa eta globalizatuagoa dugu. Digitalizazioak erabat aldatu du lan egiteko, komunikatzeko eta harremanak izateko modua.
Azken urteotako aldaketa garrantzitsuenetako bat, zalantzarik gabe, adimen artifizialaren aurrerakada da. AA ez da soilik tresna teknologiko bat, baizik eta enpresa-kudeaketa birdefinituko duen elementu bat, hainbat esparrutan. AA modu etiko eta eraginkorrean eta bere estrategiarekin lerrokatuta integratzen dakiten enpresek abantaila lehiakor nabarmena izango dute. Ez ditu pertsonak ordezkatzen, baina perfil berriak, gaitasun berriak eta etengabeko ikaskuntzari irekitako pentsamoldea eskatzen ditu.
Bestalde, iraunkortasuna enpresa-kudeaketaren ardatz nagusi bihurtu da. Gaur egun, enpresak hazi eta berritu ez ezik, modu errentagarri eta jasangarrian egin behar dute aurrera, bai ekonomiaren aldetik, bai gizartearen eta ingurumenaren aldetik. Agenda 2030 eta Garapen Iraunkorreko Helburuak enpresa-estrategiaren benetako parte dira, finantza emaitzen maila berean. Kontua ez da bakarrik zenbat hazten garen, baizik eta nola hazten garen.
Nola bizitu dituzue aldaketa horiek Casa Eceiza barrutik?
Casa Eceizan etengabeko bilakaeratzat bizi izan dugu. Lekualdatzeak, jabetza aldaketak, krisi ekonomikoak eta pandemia bezalako une konplexuak igaro ditugu, eta etapa bakoitzak egokitzera eraman gaitu. Gaur egun, berrikuntza ez da produktutik bakarrik ulertzen, baizik eta nola ekoizten dugun, nola lan egiten dugun eta gure ingurunean nola eragiten dugun ere kontuan hartzen da. Jasangarritasun irizpideak sartzen joan gara, egiturak profesionalizatzen, teknologia sartzen eta konfiantzan eta kudeaketa partekatuan oinarritutako kultura parte hartzaileagoa bultzatzen.
Zenbat langile zarete Casa Eceiza familiaren parte?
Gaur egun 105 langilek osatzen dugu Casa Eceiza. Horietatik % 64 inguru emakumeak dira, eta horrek argi erakusten du emakumeen enpleguaren aldeko apustu garbia egin dugula gure ibilbidean.
«Casa Eceizan beti egin dugu emakumeen enpleguaren aldeko apustua, eta gaur egun emakumeak dira gure taldearen gehiengoa»
Arlokako banaketari dagokionez, taldearen % 55 inguruk zuzenean produkzioan lan egiten du, eta gainerako % 45ak zeharkako arloetan egiten du lan, hala nola, kalitatean, I+D arloan, logistikan, mantentze lanetan, garbiketan, administrazioan, merkataritzan, erosketetan, giza baliabideetan eta komunikazioan.
«Bateratzea ez da kontu pertsonala bakarrik; enpresa erabaki adimentsua da talentua atxiki nahi badugu»
Gainera, aginte postuen % 80 emakumeek betetzen dituzte, eta horrek berdintasunarekin dugun konpromisoa ez ezik, gure taldearen talentua eta gaitasun profesionala aintzat hartzea ere adierazten du.
Nola ikusten duzu gaur egun enpresa mundua?
Gaur egun, enpresok ingurune zorrotzago eta zalantzagarriago batean jarduten dugu. Errentagarritasunak jasangarritasunarekin, berrikuntzarekin eta gizarte erantzukizunarekin batera joan behar du. Jada ez da nahikoa haztea; modu orekatuan egin behar da, sortzen dugun inpaktua zainduz eta pertsonak erdigunean jarriz.
Zure ustez, zein da Casa Eceizaren arrakastaren sekretua?
Ez zait gustatzen arrakastaz gauza puntual gisa hitz egitea. Casa Eceizan momentu hobeak eta konplexuagoak bizi izan ditugu, edozein enpresatan gertatzen den bezala, eta horiek guztiak ikasteko eta aurrera egiteko aukerak izan dira. Gako bat aipatu beharko banu, esentzia galdu gabe moldatzeko dugun gaitasuna izan dela esango nuke: gure hastapenak errespetatu, gure balioak mantendu eta tradizioa eta berrikuntza uztartuz eboluzionatu. Hori guztia talde konprometitu batean eta gure identitate gastronomikoaren parte den produktu batean oinarrituta.
Aitortza ugari jaso dituzue. Nola baloratzen dituzue?
Iaz, gure 30. urteurrena ospatzeaz gain, hainbat aintzatespen jaso genituen gure ibilbideagatik eta martxan jarritako hainbat proiektuengatik. Aitortza horiek motibazio bat dira, baita erantzukizun bat ere; jarraitzen ari garen bideak zentzua duela indartzen du. Eta sari horietako batzuek jasangarritasunarekin eta 2030 agendarekin dugun konpromisoa aitortzen dute. Garapen Jasangarrirako Helburuak 2023az geroztik gure estrategiaren parte dira, eta ekintza zehatzak dira: karbono aztarnaren kalkulua eta murrizketa, material birziklatuak eta birziklagarriak erabiltzea gure elaboratuetan, bigarren Berdintasun Plana ezartzea edo etengabeko prestakuntza eta ekipoaren garapena bultzatzea. Helmuga baino, epe luzerako konpromiso gisa ulertzen dugu.
Teilak eta zigarroak oraindik enpresaren nortasunaren seinale dira?
Bai, gure produkturik enblematikoenak eta gure nortasunaren funtsezko zatia izaten jarraitzen dute. Hala ere, urteekin katalogoa zabaldu dugu eta kategoria berriak sartu ditugu, hala nola, gozogintza izoztua, turroiak, gailetak edo izozkiak, bai HORECA sektorearentzat —hotel, jatetxe eta kafetegiak— bai xehekako merkataritzarentzat —RETAIL—, betiere tradizioaren eta berrikuntzaren arteko oreka bilatuz. Gaur egun, kontsumitzaileek oso estimatuak dituzten produktuak ere baditugu, hala nola brioche torrada edo Donostiako benetako gazta-tarta; aipatutako bilakaera islatzen dute, hain zuzen ere.
Zein helburu dituzue epe motzera?
Elikagaien sektoreak erronka garrantzitsuei egin behar die aurre: belaunaldi erreleburik eza, talentua erakartzea, kontsumo ohitura berriak, jasangarritasuna eta digitalizazioa, hori guztia oso ingurune lehiakorrean. Casa Eceizan argi dugu pertsonak direla proiektuaren etorkizunaren giltzarria, eta beraz, etengabeko prestakuntzaren, berrikuntzaren eta etengabe aldatzen ari den ingurunera arin egokitzearen alde egiten jarraitzen dugu, ikuspegi praktiko eta errealista batekin, enpresa sendo eta arduratsua izaten jarraitzeko aukera emango diguna.
Eta zuk, zein beste proiektu dituzu eskuartean?
Nire erronka nagusia ikasten eta egunero hazten jarraitzea da. Casa Eceizako nire lanaz gain, Euskadiko Elikaduraren Klusterreko Zuzendaritza Batzordean eta Gipuzkoako Merkataritza Ganberaren Osoko Bilkuran parte hartzen dut, lankidetza lanean irmoki sinesten dudalako eta erabakiak hartzen diren guneetan emakumeen ahotsa presente egotea garrantzitsua dela uste dudalako. Bizitza pertsonalaren eta lan bizitzaren arteko oreka bilatzen ere ari naiz etengabe, eta hori ezinbestekoa da dena ondo joan dadin.
Nola sentitzen zara gaur egun pertsonalki naiz profesionalki?
Gaur ondo sentitzen naiz, lasai eta esker onez. Profesionalki, taldeko Zuzendaritza Nagusiaren eta Casa Eceizako taldearen konfiantza dut, eta hori asko baloratzen dut. Babes hori sentitzeak segurtasuna sortzen du, baina baita ardura ere.
Maila pertsonalean nire garapenean lanean jarraitzen dut, batez ere lidergoan. Uste dut lider izateak etengabeko ikaskuntza dakarrela: gehiago entzutea, hobeto laguntzea eta erabakiak orekaz hartzea. Akonpainamendu egokiari eustea eta ni osatzen jarraitzea neure buruarekin eta proiektuarekin dudan konpromisoaren parte dira.
Zein aholku emango zenioke enpresa mundura salto egin nahi duen emakume bati?
Ez naiz aholkuak ematea gustatzen zaion pertsona bat. Beti saiatu naiz nire konpromisoa, lana eta eguneroko koherentzia adibiderik onena izan daitezen.
Hausnarketa bat partekatu beharko banu, bere buruarengan konfiantza izatea esango nuke. Askotan hesi nagusia ez dago kanpoan, gure zalantzetan baizik. Enpresa mundua zorrotza da eta une zailak egongo dira, baina une horiek dira ere hazten eta ikasten laguntzen digutenak.
Garrantzitsua da jakin-mina, autokritikarako gaitasuna eta beharrezkoa denean laguntza eskatzea. Ondo inguratzeak eta ikastea bidearen parte dela onartzeak markatzen du aldea. Eta, batez ere, norberarengan sinestea, baita inguruak beti erraz jartzen ez duenean ere.