Gure herriaren historia eta errealitatea ezagutzen ez dutela erakusten dute autoreek; eta demokrazia eta aniztasun kontzeptuek zer esan nahi duten ere ez dakitela. Irain, deskalifikazio eta epai ideologiko pilaketa bat da artikulua. Autoreek mespretxua, intolerantzia eta etsaitasuna erakusten dute desberdin pentsatzen dutenekiko. Milaka pertsona dira Tolosaldean EAJ-PNVko boto-emaile.
Arazoa ez da kritika, hura demokraziaren parte baita; ez dago alderdi politikorik demokraziaren gainetik dagoenik. Benetan kezkagarria dena zera da, aurkari politikoa etsai bihurtzeko nahia, edozein legitimitate demokratiko ukatuz. Gorrotoak argudioak ordezkatzen dituenean, etiketek gertaerak ordezkatzen dituztenean eta gizartea bera pertsonen ideologiaren arabera banatzen denean – onen eta gaiztoen artean, hain zuzen ere –, ustez eragotzi nahi den hori auspotzen da: intolerantzia eta politikaren deshumanizazioa. Antifaxismoa ez da egiaztatzen hura aldarrikatuz, faxismoak ukatzen dituen balio demokratikoak praktikatuz baizik.
EAJ-PNV 130 urte baino gehiagoko historia duen alderdi politikoa da, eta bere ibilbidea eta oraina oso lotuta daude askatasunen defentsarekin, demokraziarekin, euskal nortasunarekin eta autogobernuarekin. Faxismoa legalitate errepublikanoaren aurka altxatu zenean, EAJ-PNVk demokraziaren alde egin zuen. Jose Antonio Agirre lehendakariak, frankismoari aurre egin zion gobernu anitz bat osatu zuen 1936an, nazionalistek, sozialistek, errepublikarrek eta komunistek osatutakoa. Milaka gudarik erakunde demokratikoak defendatu zituzten eta abertzale askok kartzela, jazarpena eta erbestea pairatu zituzten. Agirre erbestean hil zen, sorterrira itzuli ezinik.
Diktaduraren lau hamarkadetan zehar, euskal nazionalismo demokratikoak bizirik mantendu zituen Eusko Jaurlaritzaren legitimitatea eta autogobernurako nahia. Franco hil ondoren, EAJ-PNV izan zen euskal erakundeak eta Gernikako Estatutua berreskuratzearen bultzatzaile nagusietako bat. Bere apustua zalantzarik gabekoa izan zen: herria eraikitzea demokraziaren, herritarren parte-hartzearen, akordioaren eta aniztasunarekiko errespetuaren bidez. Ibilbide guzti hau giza eskubideak defendatuz egin da, ETAren indarkeriaren gaitzespena ere adieraziz, baita egoera bereziki zailetan ere.
Baina alderdi baten nortasuna ez da bere historiaren arabera bakarrik neurtzen. Egindako lanen bidez ere egiaztatzen da. Azken hamarkadetan, gehienbat EAJ-PNVk gidatutako gobernuen pean eta beste indar politiko batzuen eta gizarte osoaren ekarpenarekin, Euskadik aparteko eraldaketa izan du. Krisi industrialak, langabeziak eta indarkeriak zigortutako herri batetik gizarte aurreratu batera igaro gara, ekonomia lehiakorra, erakunde sendoak eta Europako herrialde garatuenen pareko ongizate-sistema dituena. Hor daude osasun-sistema publikoa, hezkuntza, unibertsitatea eta lanbide- heziketa, gizarte-babeseko politikak, gizarte-zerbitzuak eta mendekotasuna artatzeko politikak, berdintasun-politikak, berrikuntza, industria eta enplegua babestea, edo gure gaien funtsezko zati bati buruz erabakitzeko gaitasuna bermatzen duten erakundeak. Baita euskara berreskuratzea eta sustatzea ere, zeregin kolektibo horretan erakundeen konpromisoa erabakigarria izan baita.
Gizarte-kohesioko emaitzek arreta berezia merezi dute. Euskadi errenta- desberdintasuneko maila txikienak dituzten Europako gizarteen artean dago. GINI indizearen arabera, Gipuzkoa eta Eslovakia dira desberdintasun sozialeko indize txikiena duten Europako lurraldeak. Ez da kasualitatea, ezta inoren oparia ere. Hainbat hamarkadatako politika publikoen, birbanaketaren, gizarte- babesaren eta aukera-berdintasunarekiko konpromisoaren ondorioa da. Gipuzkoa garapen eredu horren adibide nabarmena da, oparotasun ekonomikoa eta justizia soziala uztartu nahi baititu.
Jakina, honek ez du esan nahi dena ondo dagoenik. Beti daude konpondu beharreko arazoak. Etxebizitza, gazteen emantzipazioa, migrazioa, euskara edo zerbitzu publikoen kalitatea erronka handiak dira. Gizarte demokratiko batek bere gabeziak aitortu behar ditu. Baina gauza bat da erabaki zehatzak kritikatzea eta beste bat ibilbide historiko bat eta egiazta daitekeen errealitate sozial bat ukatzea. Gauza bat da iritzia ematea, eta beste bat oso bestelakoa, zuk bezala pentsatzen ez duten zure herriko bizilagunak iraintzea.
EAJ-PNVk sustrai abertzale, demokratiko, humanista eta sozialeko tradizio politikoa ordezkatzen du, Euskadiren eraikuntza nazionala pertsonen zerbitzura jartzen duena. Bere herri ikuskera ez da desberdin pentsatzen dutenen bazterketan oinarritzen, komunitate plural, aske, kohesionatu eta solidario bat eraikitzeko borondatean baizik. Komunitate horretan, euskal nortasuna, autogobernua, garapen ekonomikoa eta justizia soziala ez dira helburu kontrajarriak izango, proiektu beraren dimentsio osagarriak baizik. Ni bezala Tolosaldean EAJ-PNVrekin bat egiten dugunok, ekarpen horren parte izateaz harro sentitzen gara.
Demokrazian, ideiak argudioekin defendatzen dira, ibilbideak perspektibarekin epaitzen dira eta politikak ondorioengatik baloratzen dira. Inork ez du justizia sozialaren, antifaxismoaren eta Euskal Herriarekiko maitasunaren monopolioa. Eta proiektu politiko batek ere ez du zilegitasun handiagorik hartzen besteena ukatzeagatik. Euskadi libre, demokratiko eta sozialki justua defendatzeko modurik onena, desadostasunean ere, gure bizikidetza definitzea nahi genukeen balioak praktikatzea da.
Aitzol Arozena, Tolosako EAJko kidea