Uzturre Foroak eta Sabino Arana Fundazioak Doroteo Ziaurritz EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidente eta Tolosako lehen alkate abertzalearen heriotzaren 75. urteurrena ospatzeko ekitaldia iragarri dute. Ekitaldia irailaren 17an (osteguna) izango da, 19:00etan, Tolosako udaletxeko osoko bilkuren aretoan. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) Historia Garaikideko irakasle eta Historia Garaikidean doktore den Mikel Aizpuruk emango du hitzaldia. Eusko Jaurlaritzako Kultura Ondareko zuzendari izan zen 2017tik 2024ra bitartean.
Doroteo Ziaurritz Aginaga (Tolosa, 1883 – Donibane Lohizune, 1951) euskal abertzaletasunak XX. mendeko erdialdeko hamarkadetan izan zuen pertsonarik «garrantzitsuenetakoa» izan zen, eta, aldi berean, Tolosako historia politikoari estu lotutako pertsona. Medikua ogibidez eta kultur jakin-min handiko gizona, oso gazterik hasi zuen bere konpromiso politikoa EAJn, eta joan den mendeko lehen hamarkadetan «euskal nazionalismoa sendotzen» lagundu zuen belaunaldiko kide izan zen.
1931. urtean, Tolosako lehen alkate abertzale bihurtu zen, Bigarren Errepublikaren aldarrikapenak eta euskal autogobernuari buruzko eztabaidak markatutako aldaketa politiko sakonak izan ziren garaian. Udaletxearen buru izan zen aldia laburra izan zen, baina esanguratsua; 1932an alkatetzari uko egin zion, tradizionalismoak Autonomia Estatutuarekiko zuen jarrera salatzeko. Horrela, udalaren ibilbidea erantzukizun politikoaren lehen kapitulua da, urte gutxi batzuk geroago dimentsio askoz handiagoa hartuko zuena.
1935ean Gipuzko Buru Batzarreko (GBB) kide hautatu zuten, eta, ondoren, Euzkadi Buru Batzarreko (EBB) presidente. Ardura horri eutsi zion 1951n hil zen arte. «Beraz, bere historiako aldi dramatikoenetako batean EAJ zuzentzea egokitu zitzaion: Gerra Zibila, legitimitate demokratikoaren defentsa altxamendu militarraren, porrotaren eta erbestealdiaren eta diktaduraren urte luzeen aurrean. EAJren presidente gisa, erakunde politiko gisa bizirauteaz gain, euskal herriaren askatasun borrokari eta egitura politikoei eutsi behar izan zien, oso egoera txarrean», azaldu dute antolatzaileek.
Ziaurritzen biografiak bi dimentsio berezi batzen dituela nabarmendu dute: «bere herriarekin konprometitutako alkatearena eta Euskadi osoan erantzukizunak bere gain hartzera deitutako buruzagiarena: Tolosatik Euzkadi Buru Batzarrera (EBB), eta udal esperientziatik erbesteko erresistentzia politikora. Bere biografiak islatzen du belaunaldi oso batek autogobernuarekin, demokraziarekin eta abertzaletasunaren defentsarekin duen konpromisoa, baita baldintzarik txarrenetan ere». Donibane Lohizunen hil zen 1951ko irailaren 2an, erbestetik itzuli gabe.
Uzturre Foroak eta Sabino Arana Fundazioak gonbidapena luzatu diete Tolosako herritarrei ekitaldi honetan parte hartzeko. «Gure historiaren zati bat protagonistetako baten irudipean gogoratzeko eta ospatzeko modu bat da; iraganaren zati ilunago eta zailago bat, oraina hobeto ulertzen laguntzen diguna. Nondik eta nola gatozen jakitea, non gauden eta etorkizuna hobeto nola bideratu ulertzeko».