Txarama biziberritzen ari da Leaburu-Txaramako Udala. Hainbat proiektu amaitu dituzte bertan dagoeneko, azkenak, Txaramako bidegorria luzatzea eta GI-2135 errepidean hobekuntza lanak.
Bada, auzoa berroneratzeko eta eraikinak osorik birgaitzeko proiektuaren emaitza bertatik bertara ikusteko, goizean, Denis Itxaso Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agendako sailburuaren, Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Jasangarritasuneko diputatuaren eta Silvia Perez Bide Azpiegituretako zuzendari nagusiaren bisita izan dute Txaraman.
Ekitaldian parte hartu dute, halaber, Lurralde Plangintzaren eta Hiri Agendaren sailburuorde Juan Carlos Abascalek, Auzoak Berroneratzeko eta Hiri Agendarako zuzendari Ana Telleriak eta proiektuaren arduradun diren ordezkari teknikoek; besteak beste, Haritz Iparragirre udal-arkitektoak eta Olatz Ugarte Hiri Berroneratze Zerbitzuko arkitektoak. Ibilbidean zehar, azken horiek egin diren lanak eta datozen hilabeteetarako aurreikusitako jarduketak azaldu dituzte.
Alkateak eman die ongietorria eta nabarmendu duenez, «Txarama nortasun handiko auzoa da. Papergintzaren inguruan garatu zen, baina industriaren gainbeherak auzoaren beherakada ekarri zuen». Horregatik, Eizagirrek gaineratu duenez, «azken urteotan egin ditugun inbertsioei esker, auzoari beste bultzada bat eman ahal izan diogu, bizi-kalitatea hobetuz eta etorkizunari begira aukera berriak sortuz».
Hala ere, oraindik hobekuntza gehiago egin behar dituztela gaineratu du alkateak: «Etxeetako urak biltzeko kolektorearen proiektuan dago, bidegorria gehiago luzatu nahiko genuke, auzo osoa inguratuz eta Lizartzara iritsiz, eta etxe gehiago egiteko lursailak badaude».
Asensiok hartu du hitza ondoren eta adierazi duenez, «Txaramaren eraldaketak erakusten du erakundeek elkarrekin lan egiten dugunean pertsonen bizitza benetan hobetzen duten soluzio integralak eskaintzeko gai garela». Asensioren iritziz, «oinezkoentzako eta txirrindularientzako ibilbide berriak sortzeak auzoak zuen hesi historiko bat gainditzea ahalbidetu du, eta eguneroko joan-etorri seguruagoak, erosoagoak eta jasangarriagoak erraztea, zerbitzuak, ekipamenduak eta topaguneak eskuratzeko. Proiektu honek erakusten du erakundeen arteko lankidetzak kohesio soziala indartzen duen eta herritarren bizi-kalitatea hobetzen duen hiri-berroneratzea bultza dezakeela», aitortu du.
Txaraman garatutako esku-hartzea «eskala txikian bultzatutako hiri-berroneratzearen adibide osatuenetakoa» dela esan dute. Itxaso sailburuak azaldu duenez, «proiektuari esker, aldi berean jardun ahal izan da etxebizitzetan, 40 guztira, espazio publikoan, mugikortasunean, irisgarritasunean, energia-efizientzian eta kohesio sozialean, eta sakonki eraldatu dira historikoki foru-errepidearen ondoan kokatuta egon den auzo baten irudia eta bizi-baldintzak, baita antzinako garapen industrialak ere».
Oro har, jarduketek 3 milioi eurotik gorako inbertsioa mobilizatu dute, administrazio publikoen, Zuhaizkin kokatutako enpresen eta bizilagunen arteko lankidetzari esker. Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak 1,8 milioi euro baino gehiago jarri ditu, Gipuzkoako Foru Aldundiak 363.000 euro baino gehiago —Bide Azpiegiturak eta Lurralde Estrategia Departamentuaren (245.897 euro) eta Jasangarritasun Departamentuaren (117.000 euro) artean banatuta—, eta Leaburuko Udalak baliabide ekonomikoak, lurzorua eta baliabide teknikoak jarri ditu; auzo-erkidegoek, berriz, 600.000 euro baino gehiagoko ekarpena egin dute beren eraikinak birgaitzeko eta berrurbanizazioaren zati bat egiteko.
Etxebizitzen birgaitze integrala
Prozesuko jarduketa garrantzitsuenetako bat auzoko hiru bizitegi-eraikinen birgaitze sakona izan da: Txarama 1 (Atarieder), Txarama 2 (Ibai Gain) eta Txarama 13. Atarieder eta Ibai Gain eraikinetan, 14 eta 22 etxebizitzakoak, hurrenez hurren, energia-efizientzia hobetzeko eta egiturazko kontserbazioa bermatzeko obrak egin dira. «Jarduketek barne hartu dituzte inguratzaile termikoaren isolamendu integrala fatxada aireztatuko eta SATEko sistemen bidez, arotzeria eta leihoen ordez efizientzia handiagoko beste batzuk jartzea, energetikoki efizienteagoak diren galdara berriak instalatzea, balkoiak eta elementu metalikoak berritzea, eta eraikuntza-mailan hainbat hobekuntza egitea», nabarmendu du sailburuak.
Atariederren kasuak, gainera, «konplexutasun berezia» zuen, eraikinaren azpitik eta auzoaren plaza nagusitik igarotzen den kanal zahar batetik eratorritako egiturazko patologia garrantzitsuak zeudelako. Hamarkadetan metatutako hezetasunek kalte nabarmenak eragin zituzten hormigoizko eta altzairuzko egiturazko elementuetan, eta egoera hori zuzendu ahal izan da egindako obrekin. Txarama 13an, berriz, «lau etxebizitzako birgaitze energetiko integrala egin da, fatxadak, estalkia, leihoak eta berokuntza-sistemak berritzeko, eta nabarmen hobetu da higiezinaren portaera energetikoa», gaineratu du Itxasok.
Hobekuntza teknikoez gain, Atarieder eta Ibai Gain eraikinen birgaitzeak ondare-sentsibilitate berezia eskatu du, bi higiezinak ondarearen udal-katalogoaren parte baitira. Obrei esker, eraikinetako elementu bereizgarriak kontserbatu eta auzoaren nortasun historikoa osatzen duten jatorrizko xehetasun arkitektonikoak mantendu ahal izan dira.
Auzo irisgarriagoa
Txaramaren bigarren eraldaketa handia espazio publikoan gertatu da. Hasiera batean bidegorri-proiektu gisa planteatu zena, auzo osoaren mugikortasuna, irisgarritasuna eta segurtasuna hobetzera bideratutako esku-hartze «anbiziotsuago» baterantz bideratu da. Izan ere, hainbat hamarkadatan zehar, foru-errepideak hesi fisiko gisa jokatu zuen, eta horrek zaildu egiten zuen Txaramako eremu desberdinen arteko komunikazioa. Eguneroko joan-etorrien ondorioz, errepidea baldintza ez oso seguruetan zeharkatu behar izaten zen, eta gune askok ez zuten oinezkoentzako ibilbide egokirik.
Egikaritutako jarduketei esker, beraz, oinezkoentzako eta bizikletentzako ibilbide berriak sortu ahal izan dira, espaloiak eraiki ahal izan dira iraganean arekak baino ez zeuden lekuetan, semaforo bidez erregulatutako oinezkoen pasabideak ezarri ahal izan dira trafikoa moteltzeko neurriekin, errepidearen bi aldeen arteko lotura hobetu ahal izan da eta oinezkoentzako eta txirrindularientzako joan-etorri seguruagoak bermatu dira. Bereziki garrantzitsua izan da kultur etxera heltzeko oinezkoentzako pasabide seguru bat sortzea; izan ere, eraikin horrek auzoan ematen diren zerbitzu publiko asko biltzen ditu, gizarte-zerbitzuak eta mediku-kontsulta barne. Orain arte, bertan sartzeko errepidea zeharkatu behar zen, babes espezifikorik izan gabe.
Argiteria publikoa ere hobetu da, iraganetik datozen ezohiko egoerak ezabatuz, hala nola auzo-erkidego batzuek zuzenean ordaindutako argi-puntuak, eta espazio publiko eta aparkaleku berriak sortu dira, aurretik pribatuak ziren lursailetan. Era berean, Zuhaizki eremuko urbanizazioaren zati bat esparru horretan kokatutako jarduera ekonomikoetako titularrek egikaritu dute, haren garapenetik eratorritako hirigintza-betebeharrak betez.
Proiektu berriak
Eginkizun honetan nahastuta dauden administrazioek nabarmendu dutenez, auzoaren berroneratzea ez da amaitu jada gauzatutako jarduketekin. Aurreikusitako proiektuen artean, Kartero inguruan dagoen autobus-geltokia leku seguruago eta irisgarriago batera lekualdatzea dago, bihurgunean duen egungo kokapena ezabatuz eta garraio publikoaren erabilera-baldintzak hobetuz.
Aparkaleku berriak egokitzea, haurrak ibiltzen diren eremuetan barandak eta babes-elementuak jartzea, oinezkoen irisgarritasuna eta segurtasuna hobetzea eta Atarieder eta Ibai Gain eraikinen artean dagoen plaza nagusia berritzea ere aurreikusten da. Aldi berean, udalaren hirigintza-plangintzak Baratzondo Berriko esparruaren etorkizuneko garapena aurreikusten du. Esparru horretan hogei etxebizitza berri inguru eraiki daitezke, auzoaren bizitegi-bizitasuna indartuko duten espazio publiko berriekin batera.
Herritarren parte-hartzea
Berroneratze prozesuak, gainera, Kudeaketarako eta Hurbiltasunerako Bulego Tekniko bat izan du (Opengela), 2023tik 2025era operatiboa, proiektuaren fase guztietan bizilagunei lagundu diena. Zerbitzu horrek laguntzak izapidetzea, obren jarraipena egitea eta kontsultak ebaztea erraztu du, eta esku-hartzeak arrakasta izateko funtsezko tresna bihurtu da.
Gainera, Txarama aztertzeko kasu gisa aukeratu zuten hiri-berroneratzeari buruzko CI+IRU Nazioarteko IV. Mintegiaren barruan, 2024an, herritarrekin batera sorkuntza eta parte-hartze prozesuak txertatuz. Prozesu horiek proposamenak jasotzeko eta hainbat jardueraren azken diseinuan txertatzeko aukera eman zuten.