Sormenaren, identitatearen eta euskararen arteko lotura berezi bat sortu du Ander Otezabalek (Tolosa, 1982) bere arropa marka merkatuan jarri eta gero. Arropa ulertzen du adierazpen-tresna gisa, jantziak komunikazio-kanal bihurtzen ditu eta egunerokoan mezua zabaltzeko bide gisa erabiltzen ditu. Bere proiektua ez da moda marka soil bat, euskararekiko konpromisotik, sormenetik eta inguruko errealitatearekiko kezkatik sortutako ekimena da.
Nola sortu zen kamisetak eta jertseak egiteko ideia?
Nire proiektua kezka pertsonal batetik sortu zen, eta denborarekin premia sortzaile eta politiko bihurtu zen, hitzaren zentzu zabalenean.
Euskararekin eta abertzaletasunarekin oso lotura sendoa sentitu dut beti, ez bakarrik hizkuntza gisa, baizik eta mundua ulertzeko, pertsonekin harremanak izateko eta kultura jakin baten barruan kokatzeko modu gisa. Proiektua nahiko modu organikoan hasi zen, ia modu esperimentalean. Hasieran niretzat edo gertuko jendearentzat diseinatzen nuen, euskara ikuspegi garaikide batetik aldarrikatzeko balio zuten esaldiak, tipografiak eta estiloak probatu nituen, klixeetan erori gabe. Pixkanaka-pixkanaka, erantzun positibo bat zegoela ikusi nuen, jendeak diseinua baloratzeaz gain, mezuekin identifikatuta sentitzen zela.
«Nire arropa zerbait transmititzeko ideiarekin jorratzen dut»
Noiz hasi zinen proiektu honekin eta zerk bultzatu zintuen?
Proiektua duela gutxi hasi zen eratzen, nahiz eta nire baitan askoz ere ibilbide luzeagoa izan. Ez zen egun batetik bestera sortutako zerbait izan, baizik eta urteekin metatuz joan ziren kezka batzuen emaitza. Betidanik oso harreman hurbila izan dut euskararekin eta euskal kulturarekin, baina une jakin batean identitate hori eguneroko espazioetan, batez ere gazteen artean, nola irudikatzen zen zalantzan jartzen hasi nintzen. Esango nuke benetako abiapuntua arropa adierazpen-tresna gisa aztertzen hasi nintzenean izan zela. Konturatu nintzen kalean ikusten nituen jantzietako askok mezuak zeramatzatela ingelesez edo beste hizkuntza batzuetan, askotan hutsik edo estetika hutsarekin, eta horrek pentsarazi zidan: zergatik ez erabili kanal hori bera esanahi hurbilagoa eta berezkoagoa duen zerbait transmititzeko? Galdera hori izan zen, nolabait, lehen bultzada. Ordutik, proba txikiak egiten hasi nintzen, proiektu bihurtzeko asmo argirik gabe. Euskarazko esaldiak diseinatzen nituen, tipografiekin jolasten nuen eta mezu horiek kamiseta edo jertse batean nola ikusiko ziren pentsatzen nuen. Hasieran oso pertsonala zen, ia intimoa, baina pixkanaka nire inguruko jendearekin partekatzen hasi nintzen.
Aurretik modaren edo diseinuaren munduan esperientziarik bazenuen?
Proiektu hau hasi aurretik diseinuarekin eta modarekin nuen harremana ez zen profesionala bezain pertsonala. Beti interesatu izan zait diseinuak nola transmititu ditzakeen ideiak azalpen luzeen beharrik gabe, eta nola xehetasun txikiek mezua erabat alda dezaketen. Zentzu horretan, modaren munduan esperientzia formalik izan ez arren, behaketa, ikasketa eta praktika ibilbide bat zegoen aurretik. Asko erreparatzen nion jendeak eramaten zuenari, joerei, marka batzuek produktuaz haragoko nortasuna nola eraikitzen duten. Halaber, bereziki interesatzen zitzaidan mezuaren papera arropetan: janzteko ez ezik, zerbait esateko ere pentsatuta dauden arropa horiek. Interes hori izan zen, neurri batean, proiektuaren ideiarekin zuzenean lotu zuena.
Hasieran zein izan zen erronkarik handiena?
Hasieran, erronkarik handiena ez zen teknikoa edo ekonomikoa bakarrik izan, mentala eta estrategikoa baizik. Erronka nagusietako bat ideia pertsonal bat proiektu erreal eta ikusgarri bihurtzeko urratsa ematea izan zen. Oso desberdina da norberarentzat edo gertuko zirkulu batentzat sortzea publiko zabalago baten aurrean jartzea baino, non lana ez den zure irizpidearen araberakoa bakarrik, baizik eta besteek nola jasotzen duten ere bai.
Nola sortzen dituzu kamiseten diseinuak?
Diseinuak sortzeko prozesua nahiko organikoa da, baina, aldi berean, hainbat fase ditu, denborarekin zehaztu direnak. Ez naiz beti modu berean hasten, baina ia diseinu guztiak ideia edo esanahi berezia duen hitz batetik sortzen dira. Nire kasuan, abiapuntua hizkuntza izan ohi da: euskarazko adierazpen bat, egunerokoan entzuten dudan esaldi bat edo hitz zehatz bat, formagatik edo transmititzen duenagatik indartsua iruditzen zaidana.
Hortik aurrera, fase kontzeptualago batera pasatzen naiz. Mezu horrekin zehazki zer esan nahi dudan eta zer emozio edo erreakzio mota sortu nahi dudan ulertzen saiatzen naiz. Ez da gauza bera zerbait zuzenean aldarrikatu nahi duen diseinu bat edo sotilagoa edo are ironikoagoa izan nahi duen beste bat. Asmo hori funtsezkoa da, gainerako guztia baldintzatzen duelako: tipografia, konposizioa, testuaren tamaina edo baita jantziaren barruan betetzen duen espazioa ere. Gero, alderdi bisualera pasatzen naiz, eta hor tresna digitalekin lan egiten hasten naiz. Orduan tipografia, banaketa eta estilo ezberdinak probatzen ditut. Denbora dezente ematen dut fase horretan, horrelako proiektuetan mezuaren eta estetikaren arteko oreka funtsezkoa dela uste baitut. Diseinuak ez badu bisualki funtzionatzen, mezuak indarra galtzen du; baina soilik estetikoa bada eta ez badu ezer komunikatzen, horrek ere zentzua galtzen du.
Zer da lehenago etortzen dena, lema ala diseinua?
Nire kasuan, mezua lehenago etortzen da ia beti. Proiektua, hain zuzen ere, zerbait komunikatzeko beharretik sortzen da, euskararen bidez ideia edo emozio bat adieraztetik, eta, beraz, edukiak garrantzi handia du hasieratik. Ez dut diseinua gauza estetiko edo apaingarri huts gisa ulertzen, esan nahi denaren zerbitzura dagoen tresna gisa baizik. Horregatik, normalean, transmititu nahiko nukeen zerbaiti buruzko hitz, esaldi edo intuizio batekin hasten da dena. Mezu hori modu askotatik sor daiteke: elkarrizketa batetik, kalean entzuten dudan adierazpen batetik, hausnarketa pertsonal batetik edo definitzen zaila den sentsazio batetik.
Nolakoa da zure sormen prozesua hasieratik amaierara?
Sorkuntza-prozesua, hasieratik azken emaitzaraino, intuizioa, hausnarketa eta lan teknikoa uztartzen dituen ibilbidea da. Ez da prozesu erabat zurruna, baina denborarekin jantzi bakoitzean koherentzia eta kalitatea mantentzen laguntzen didan egitura bat definitzen joan naiz. Dena ideia batekin hasten da, normalean hizkuntzarekin lotuta dagoena. Izan daiteke euskarazko hitz bat, elkarrizketa batean entzuten dudan esamolde bat edo adierazi nahi dudan gogoeta pertsonal bat. Lehen fase honetan ez dago ezer itxita, esplorazio une bat da: mezuak sor daitezke gehiegi epaitu gabe. Ideiak apuntatzen ditut, pausatzen uzten ditut eta ikusten dut zeintzuk duten indar edo zentzu handiagoa proiektuaren barruan.
Zein baliabide edo tresna erabiltzen dituzu diseinatzeko?
Diseinatzeko erabiltzen ditudan tresnak bitarteko digitalen eta eskuzko prozesuen konbinazio bat dira, eta uste dut nahasketa horrek definitzen duela, neurri handi batean, proiektuaren nortasuna. Tresna mota baten mende ez ezik, prozesuaren fase bakoitza une horretan hobekien funtzionatzen duenera egokitzen saiatzen naiz. Alde digitalean, diseinu grafikoko programekin lan egiten dut batez ere, ideiak zehaztasunez garatzeko aukera ematen didatenak.
Zer motatako mezuak transmititu nahi dituzu zure lemen bidez?
Proiektuan erabiltzen ditudan mezuek ez dute kamiseta batean esaldi deigarriak soilik izan nahi, nortasuna, hausnarketa eta euskararekiko lotura transmititzen duten komunikazio modu txikiak baizik. Funtsean, mezu bakoitzak zentzu estetikoa baino harago joan dadin saiatzen naiz, ez dadila apaingarri hutsa izan, baizik eta zerbait esan dezala: nor garen, gure kulturarekin nola erlazionatzen garen eta egunerokoan nola adierazten dugun. Identitateaz harrotasuna transmititzea ere asko interesatzen zait, baina ikuspegi ireki eta inklusibo batetik ulertuta. Gure hizkuntza, lurraldetasuna edo nortasuna baikortasunez eta tinko defendatzen jarraitzeko mezu bat izatea lortu nahiko nuke.
Nola aukeratzen dituzu euskarazko esaldiak edo lemak?
Euskarazko mezuak aukeratzea proiektuaren zatirik garrantzitsuenetako eta delikatuenetako bat da, kontua ez baita esaldi politak edo deigarriak aukeratzea soilik, baizik eta benetako esanahia, karga kulturala edo emozionala duten, eta, gainera, markaren identitatearekin bat datozen adierazpenak aurkitzea. Euskara ez da proiektuaren baliabide estetikoa bakarrik, ardatz nagusia ere bada. Beraz, hitz bakoitzaren bidez transmititzen dudanarekin oso kontziente eta errespetuzkoa izaten saiatzen naiz. Aukeratzeko orduan, mezuaren tonua eta asmoa ere kontuan hartzen ditut. Diseinu guztiek ez dute efektu bera bilatzen. Esaldi indartsuagoak edo zuzenagoak eta sotilagoak edo gogoetatsuagoak orekatzen saiatzen naiz. Garrantzitsua da barietatea egotea, baina baita koherentzia ere markaren osotasunean barruan. Ez dut nahi mezuek elkarren artean behartuak edo deskonektatuak izatea, baizik eta guztiak identitate-lerro beraren parte izatea.
Badago bereziki arrakastatsua izan den lemarik? Zergatik uste duzu funtzionatu duela?
Bai, bada mezu bat besteek baino arrakasta handiagoa izan duena: «Zaindu maite dugun hori». Zalantzarik gabe, hau da jendearekin gehien konektatu duena, eta jantzietan gehien atera dena. Bitxiena da, bere funtzionamendu egokiaz harago, ez dudala azalpen erabat zehatzik hainbeste oihartzun zergatik izan duen azaltzeko, eta uste dut hori ere bere indarraren parte dela.
Nolakoa izan da jendearen erantzuna orain arte?
Oro har, oso positiboa izan da, baina baita errealista eta progresiboa ere. Ez da modu azkar edo masiboan hazi den proiektu bat, baizik eta modu pausatuan, pixkanaka eta urratsez urrats eraiki dut. Hasieratik argi nuen ez zela berehalako bide erraza, eta horrexegatik asko baloratzen dut erreakzio txiki bakoitza, proiektuarekin bat egiten duen pertsona bakoitza eta bere lekua aurkitzen duen jantzi bakoitza. Hasieran, erantzuna inguru hurbiletik zetorren batez ere. Lagunak, ezagunak edo proiektua barrutik ulertzen zuen jendea izan ziren babesa eta bultzada ematen lehenak. Hori oso garrantzitsua izan zen, aukera eman zidalako ideia baliozkotzeko eta mezuek benetan interesa eta konexioa sortzen zutela ikusteko.
«Modu naturalean eboluzionatzen ikusi nahi dut proiektua»
Pentsatu duzu beste produktu edo formatu batzuetara zabaltzea?
Bai, pixkanaka hazten jarraitzea da asmoa. Hasiberria naiz proiektu honetan, eta ilusio handia dut. Beraz, orain oinarri on bat eraikitzen ari naiz urrats handiagoak eman aurretik. Izan ere, duela oso gutxi tote bagak eta txanoak ere diseinatu ditut. Bilakaera nahiko naturala iruditzen zitzaidan, proiektuaren estiloarekin oso ondo egokitzen diren produktuak direlako, eta, gainera, oso erabilera praktikoa dutelako egunerokoan. Diseinu mailan ere joko dezente ematen didate, asko gozatzen dudan zatia baita. Gainera, asko ikasten ari naizen fase batean nago: zerk funtzionatzen duen hobeto, jendeari zer gustatzen zaion gehiago, jendeak nola erantzuten duen... Horrek guztiak eragin handia du hartzen ditudan erabakietan. Hazkundea organikoa izatea interesatzen zait, dena nola garatzen den ikusi ahala modu naturalean eboluzionatzeko.
Non aurkitu daitezke zure produktuak?
Oraintxe bertan, nire produktuak erosteko modu nagusia nire web orria da —Baialabai.eus—, bertan online denda daukat. Bertan dago eskura dagoen katalogo osoa, ateratzen ditudan eredu, neurri eta aukerekin. Bestalde, Instagram ere asko erabiltzen dut —@baialabai.eus—; proiektuaren funtsezko zati bihurtu da. Bertan konpartitzen ditut nobedade guztiak: berritasunak, erosleek egiten dituzten argazkiak, sortzen ari diren ideiak... Baina ez hori bakarrik. Eduki bisualagoa ere igotzen dut, hala nola outfitak nire produktuekin, konbinazioak eta horiek egunerokoan eramateko moduak. Uste dut asko laguntzen duela benetan nola geratzen diren ikusten eta jendea inspiratzen bere estiloan integratzeko. Eta gero hurbilen dagoen zatia dago, azoka txikiak. Merkatu eta ekitaldi ezberdinetan parte hartzeko asmoa dut, jendearekin zuzenean konektatzeko oso modu polita iruditzen zaidalako. Produktuak zuzenean erakutsi ahal izatea, ukitzea, probatzea, xehetasunak ikustea... eta baita jendearen erantzuna zuzenean jasotzea ere; niretzat oso baliotsua da.