Faxismoaren gorakada Europan
1917ko urrian boltxebikeen garaipenak langileen altxamendu eta matxinada oldea eragin zuen Alemanian, Italian, Hungarian, Frantzian, Balkanetan… eta Internazional Komunista masa-indar iraultzaile gisa eratzea ahalbidetu zuen. Baina saiakera guzti horien porrotak, gobernu-sozialdemokraziaren eta burgesiaren esku-hartze militarraren ekintza konbinatuak eta alderdi komunista gazteen akats politikoek, oso panorama konplikatua sortu zuen.
Gerra zibileko urteetan eraso inperialista gupidagabea jasan zuen SESBek, eta luzaroan jasan behar izan zituen urritasun ekonomikoa eta isolamendua. Gertaera haietatik eratorritako oinarri materiala eta gizarte sobietarreko barne-harremanak ez ziren sozialismoa eraikitzearen aldekoak.
Europako iraultzaren porrotak ere ez zuen ekarri ordena kapitalistaren berreskuratze indartsurik. Aitzitik, krisia berriro sartu zen Alemanian eta beste herrialde batzuetan, eta maila gorenera iritsi zen 1929ko krakarekin. Iraultza eta kontrairaultza aldi horretan, Europako faxismoak, bere aldaera guztietan, posizio erabakigarriak bereganatu zituen, nazio gakoetan boterea eskuratu arte.
1917ko urrian boltxebikeen garaipenak langileen altxamendu eta matxinada oldea eragin zuen Alemanian, Italian, Hungarian, Frantzian, Balkanetan… eta Internazional Komunista eratzea ahalbidetu zuen.
Lehen tokia Italia izan zen, non Mussolinik eta bere alderdi faxistak Estatuaren kontrola eskuratu zuten burgesia industrialaren eta lurjabeen babesari, eskuin kontserbadorearen eta monarkiaren babes aktiboari eta momentuko sozialisten akats larriei esker. Trotskyk honela aztertu zuen garaipen hura:
«Italiako faxismoa proletargoaren altxamendutik sortu da zuzenean, erreformistek traizionatuta. Gerra amaitu ondoren, Italiako mugimendu iraultzaileak indarra hartzen jarraitu zuen eta, 1920ko irailean, langileek fabrikak eta lantegiak hartu zituzten. Langileriaren diktadura errealitate bat zen, antolatzea eta azkeneraino kontsekuente izatea besterik ez zen falta. Sozialdemokraziak beldurra izan zuen eta atzera egin zuen. Ahalegin ausart eta heroikoen ondoren, proletalgoa hutsaren aurrean aurkitu zen. Mugimendu iraultzailearen hondoratzea faxismoaren hazkundearen aurretiazko baldintza garrantzitsuena izan zen (…)
«Egia esan, iraileko hondamendiaren ondoren, proletalgoa oraindik gai zen defentsarako borrokak burutzeko. Baina sozialdemokraziak kezka bakarra zuen: langileak borrokatik aldentzea, etengabeko kontzesioen truke. Sozialdemokratek konfiantza zuten langileen aldetik jarrera otzan batek zuzenduko zuela “iritzi publiko” burgesa faxisten aurka. Erreformistek, gainera, Victor Manuel erregearen laguntza ere bazuten. Azken unera arte, indar guztiekin saiatu ziren langileak Mussoliniren banda faxisten aurka borroka ez zezaten konbentzitzen. Baina horrek guztiak ez zuen ezertarako balio izan.
«Burgesiaren goi-geruzaren bidetik, Koroa ere faxisten alde jarri zen. Azken unean otzantasunaren bidez faxismoa geldiaraztea ezinezkoa zela ohartu zirenean, sozialdemokratek langileei greba orokorra egiteko deia egin zieten. Baina deialdi hura porrota izan zen. Erreformistek bolbora hain denbora luzez ureztatu zuten, sua hartuko ote zuen beldurrez. Azkenean, esku dardarati batez piztutako pospoloa hurbildu zutenean, bolborak ez zuen su hartu.
«Agertu eta bi urtera, faxismoa zegoen boterean. Bere agintea sendotu zuen, haren agintearen lehen bi urteak 1921-1922ko depresioaren ondoren etorritako egoera ekonomiko onuragarri batekin bat etorri zirelako.
«Faxistek burgesia txikiaren indar ofentsiboa erabili zuten atzera egiten ari zen proletalgoaren aurka. Baina hori ez zen berehala gertatu. Boterera iritsitakoan, Mussolinik zuhurtzia apur batez egin zuen aurrera bere bidean: artean ez zuen eredurik prestatuta. Lehen bi urteetan ez zen konstituzioa aldatu ere egin. Gobernu faxista koalizio bat zen. Talde faxistek, garai horretan, makila, labana eta errebolberra erabiltzen zituzten. Soilik pixkanaka sortu zen Estatu faxista, eta horrek masa-erakunde independente guztiak itotzea ekarri zuen» (León Trotsky, Eta orain zer? Alemaniako proletarioen bizi-arazoak, 1932ko urtarrila).
Italiaren ondoren, Alemaniaren txanda izan zen. Weimarko Errepublikak -sozialdemokraziaren traizioaren, 1918-1919ko langile-kontseiluen iraultzaren zapalketaren eta Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht nahiz milaka komunisten hilketen ondorioz sortuak— ez zuen lortu Alemaniako gizartea egonkortzea, Versaillesko Itunaren arpilaketa inperialistak eta kapital nazionalaren ofentsibak bultzatuta.
Erreakzioaren estatu-kolpe saiakera ugari porrot egin zuten langileen greben irmotasunari esker, eta krisi iraultzaile berriak indarra hartu zuten, hiperinflazioak eta langabeziak piztuta; azken hori milioika langileren artean zabaldu zen. Pobretasunak eta hondamenak erdi-mailako geruzen zati esanguratsu bat ere bereganatu zuten, eskuinari bandazo bortitza eman eta nazismoaren banderen atzean osatu zutenak. Usteltzen ari zen gizarte batean, Hitlerren demagogia antikomunista, arrazista eta populista nabarmen sartzea lortu zuen haien artean eta hiriak populatzen zituen lunpemproletalgoan.
1930eko iraileko hauteskundeetan, Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak (SPD) 8.577.700 boto lortu zituen, Alderdi Komunistak (KPD) 4.592.100 eta alderdi naziak (NSDAP) 6.409.600. KPDk 1928ko hauteskundeekin alderatuta babesa %40 handitu bazuen, naziek %700 egin zuten gora. Alemaniar kapitalismoaren krisi politiko eta ekonomikoak demokrazia parlamentarioaren oinarriak usteldu zituen hitlerren emaitza azkartuz:
«Erregimen faxistak -Trotskyk honela idatzi zuen- bere txanda iristen ikusten du, diktadura burgesaren baliabide “normal” militar eta polizialak, beren estaldura parlamentarioarekin, nahikoak ez direlako gizartea orekan mantentzeko. Faxismoaren eragileen bidez, kapitalak mugimenduan jartzen ditu burgesia txiki suminduaren masak eta lumpemproletargoaren bandak, desklasatuak eta desmoralizatuak, kapital finantzarioak amorrura, etsipenera bultzatu dituen gizaki guzti horiek.
«Burgesiak lan betea eskatzen dio faxismoari: gerra zibilaren metodoak onartu dituenez, hainbat urtetarako lasaitasuna lortu nahi du (...) faxismoaren garaipenak, finantza-kapitalak bere altzairuzko kurriketan dominazio, zuzendaritza eta hezkuntza organo eta tresna guztiak zuzenean hartzea dakar: Estatuaren aparatua armadarekin, udalerriekin, eskolekin, unibertsitateekin, prentsarekin, erakunde sindikalekin, (...) eta, beste ezeren gainetik, langile-erakundeak zapaltzea eskatzen du.» (León Trotsky, Eta orain zer? Alemaniako proletarioen bizi-arazoak).
1932ko azaroko hauteskundeetan naziek 11.737.000 botoko kopuru sinestezina lortu zuten, nahiz eta oraindik SPDk, 7.248.000 botorekin, eta KPDk, 5.980.000rekin, lortutakoa Hitlerren alderdia baino handiagoa izan. Baina emaitza horiek baieztatzen zuten hautestontzietako milioien babesak ez duela askorako balio politika iraultzaile kontsekuente bat izan ezean.
1933ko urtarrilean, Hitler kantziler izendatu zuten eta burgesiak argi berdea eman zion bere programa aplikatzeko. Nazismoak Estatuaren kontrola hartu zuen Weimarko Errepublikaren instituzionaltasun «demokratikoa» erabiliz. Ez zuen kolpe militarrik behar izan bere diktadura ezartzeko.
SPDk garaipen nazia onartzen zuen bitartean, «hauteskunde-legezkotasunaren» emaitza apelaezin gisa, eta bere militanteei protesta-ekintzarik ez egiteko ohartarazten zien bitartean, lider estalinista alemaniarrek, sozialfaxismoaren teoria sektarioari eutsita eta Moskutik aholkatuta, egoeraren larritasuna onartu gabe jarraitu zuten, garaipen faxista garaipen komunistaren preludioa izango zela baieztatzearekin konforme.
SPDk eta KPDk miliziak zituzten arren (milioi erdi langile), ez zen borroka armaturik izan. Buruzagi sozialistek eta estalinistek Alemaniako proletalgoa, Europako indartsuena, politikoki geldiarazi zuten eta naziek langile erakundeak deuseztatuz burutu zuten lana. 1933ko otsailean, Hitlerrek Reichstag-a desegin zuen, su eman eta komunistei errua bota ondoren, berme konstituzional guztiak bertan behera utzi zituen, KPD legez kanpo utzi zuen eta milaka militante espetxeratu zituen. Diktadura finkatu zen Weimarko errepublikaren mekanika parlamentarioan oinarrituta.
Italiaren ondoren, Alemaniaren txanda iritsi zen. SPDren traizioaren eta 1918-1919ko iraultzaren zanpaketaren ondorioz sortutako Weimarko Errepublikak ez zuen herrialdea egonkortzea lortu.
Espainiako Estatuaren kasuan, ordea, gauzak bestelakoak izan ziren. 1933 eta 1935 arteko Biurteko Beltzeko gobernua errepublikaren legezkotasunaren barrutik estatu-kolpe totalitario bat gauzatzen saiatu zen. Baina 1934ko Urriko mugimendu iraultzaileak CEDAko buruzagia zen Gil Roblesen asmoa, Espainiako Mussolini bihurtzea alegia, zapuztu egin zuen. Asturiasko proletarioen ekintza erabakigarria izan zen Alemania edo Italian gertatutakoaren antzeko egoera bat eragozteko. Horrek burgesia, lurjabe handiak eta Eliza konbentzitu zituen: iraultza geldiarazteko aukera bakarra estatu-kolpe militarra zen.
Handik gutxira, 1936ko uztailaren 18an, Franco jenerala eta Armadaren Estatu Nagusia osatzen zuten agintari gehien-gehienak -agintari errepublikanoek izendatuak, haien joera faxistak oso ondo ezagutu arren- matxinatu ziren. Baina ez zuten esperotako arrakasta izan eta porrot egin zuten hiri nagusietan: langile klasea eta nekazariak armatu ziren faxismoa geldiarazteko iraultza sozialista hasiz lurralde errepublikano osoan zehar.
Espainiako proletariotza ez zen soilik industria-oligarkiaren eta lurjabe-oligarkiaren boterea eskuratzeko lehian aritu; Europako potentzia faxistak zuzenean mehatxatu zituen, eta Frantziako, Britainia Handiko eta AEBetako burgesien interes inperialistak zalantzan jarri zituen. Azken horiek argi utzi zuten 1917ko Errusiakoaren antzeko langile-iraultza bat baino nahiago zutela Francori babesa eman.
Alemania naziaren eta Italia faxistaren babes militar eta finantzario eskuzabala, potentzia kapitalista «demokratikoen» traizioa bere «Ez esku-hartzearekin» delakoarekin, eta ondoz ondoko gobernu errepublikanoen estrategia frentepopulistak, abian zen iraultza soziala saboteatuz, funtsezkoak izan ziren armak eskuan zituzten langileak zanpatzeko eta Francoren diktadura ezartzeko.
Ia hamarkada osoko depresio ekonomikoaren, langabezia masiboaren eta porrot egindako krisi iraultzaileen ondoren, faxismoaren gorakadak sarraski inperialista berri bat prestatzen zuen.
Frantziako, Britainia Handiko eta AEBetako burgesietako sektore zabalek Hitler eta Mussolini miresten zituztela azpimarratu behar da. Winston Churchillek Italiako faxismoaren buruzagiari egindako laudorioak edo AEBko kapitalista handiek nazien erregimenari egindako gorazarreak ez ziren kasu isolatuak.
«Demokrazia parlamentarioen» klase menderatzaileek diktadura faxistaren baza beren eskuetan gorde nahi zuten, krisi iraultzaile baten beldur zirelako. Baina barnean tentsioa areagotzen zen aldi berean, gatazka interinperialista ere berpizten zen. Alemania, lehen mailako industria-potentzia bihurtuta, XIX. mendetik indarrean zegoen mundu-ordena berriro diseinatzeko eta Frantziako eta Britainia Handiko inperio kolonial handien zati handi bat bereganatzeko prestatzen ari zen. Haren orbitan zeuden Italia, Japonia -goranzko potentzia Asiako ekialdean- eta Europako ekialdeko beste herrialde txiki batzuk.
AEBetako eta Britainia Handiko burgesiek bonbardaketen ondorioz ulertu zuten Hitlerren mehatxuak beren interesentzat zekarren arriskua. 1914an gertatu zen bezala, mundua harrapakin txikiegia zen, eta ez zegoen bi lapur taldeak asetzeko moduko banaketarik. Bigarren Mundu Gerra eszenan sartu zen milioika langileren sarraski berri batekin, juduen aurkako holokausto izugarria eraginez eta ekoizpen-indarrak masiboki suntsituz. SESBek, Stalinen ahalegin etsituak gorabehera, ezin izan zuen sarraskitik ihes egin eta nazien eraso militarra jasan zuen 1941eko ekainean.
Frantziako, Britainia Handiko eta AEBetako burgesietako sektore zabalek Hitler eta Mussolini miresten zituzten. (Argazkia: Windsorreko duke-dukesak eta Hitler, 1937)
Indarrak berrantolatuz, oso egoera desegoki batean
Sarrera honen espazio mugatuan sakon aztertu ezin badugu ere, hogeita hamarreko hamarkadako esperientzia historikoak buruzagi sozialdemokraten zeregin negargarria berretsi zuen. Kapitalaren abokatu «demokratiko» gisa jokatuz, instituzionaltasun burgesaren, bere Estatuaren, baldintzarik gabeko defentsak, eta iraultzari erabat uko egiteak, bidea erraztu zion izurri faxistari. Tamalez, traizio sozialdemokrata ez zen bere ezkerrean konpentsatu.
León Trotskyk gidatutako KPBSeko Ezkerreko Oposizioa ia erabat suntsituta geratu zen. Milaka oposizionistak fusilatuak izan ziren edo, Vorkutá eta Kolimáko kontzentrazio-esparruetan, Zirkulu Polar Artikoan, hil egin ziren jasandako atxiloketa-baldintza gizagabeen ondorioz.
Trotsky SESBetik 1929an kanporatu ondoren, Ezkerreko Oposizioak nazioarteko korronte politiko gisa egituratzea lortu zuen, eta sekzioak zituen Europako hainbat herrialdetan, AEBetan, Txinan eta Latinoamerikan. Alemaniako nazismoaren garaipenaren ondoren -Lehen Mundu Gerran sozialdemokraziaren traizioaren pareko hondamendi politikoa-, Liga Komunista Internazionala (LKI) izena hartu zuen eta Nazioarteko Internazional berri bat, Laugarrena, sortzeko deia egin zuen.
Deskribatu dugun testuinguru politikoan, langile-zuzendaritzen porrotek eta traizioek markatutako honetan, LKIren indar mugatuak etengabeko errepresioaren pean zeuden, bai potentzia inperialista eta faxisten aldetik, bai estalinismoaren aldetik.
Urteetako eztabaida bizien, barneko polemiken eta estalinismoaren aurkako beste korronte komunistekin hurbiltzeko saiakeren ondoren, Laugarren Internazionalaren sorrera-konferentzia 1938ko abuztuaren 3an bildu zen, Parisko kanpoaldeko etxe handi batean. Bilera historiko hartan 26 ordezkarik parte hartu zuten, LKIk zituen 26 ataletatik 11 atal nazional ordezkatuz; eta eztabaida-agenda zabala aurreikusia bazegoen ere, konferentzia egun horretan bakarrik egin ahal izan zen.
Frantziako poliziaren eta probokatzaile estalinisten jazarpenaren ondorioz, oso zaila zen segurtasun-neurriak hartzea. Kongresu honen antolatzaile nagusia, Rudolf Klement, Parisen erail zuen komando estalinista batek uztailean; gauza bera gertatu zitzaien Ligako Nazioarteko Idazkaritzako beste bi kide nabarmeni: Erwin Wolfi, 1937an Espainian GPUk bahitu zuena, eta León Sedovi, Trotskyren semea eta Europako buruzagi nagusia, bere bizitza 1938ko otsailean eten zen.
Kontrairaultzaren gorakadako urte hauetan, benetako leninismoaren indarrek jazarpen basatia jasan zuten. Hogeiko hamarkadaren amaieratik aurrera, burokrazia estalinistak KPBSko eta Internazional osoko milaka militante purgatu zituen.
Iraultzaren alderdia eraikitzeko borroka programa bat
Testuinguru historiko horretan idatzi zuen Leon Trotskyk Trantsizio programa, bere aldekoak ideologikoki armatzeko asmoz, baina baita langile abangoardia ere, argi eta garbi desorientatuta eta, kasu askotan, jasandako porrot larriengatik etsita.
Aldez aurretik Mexikon Socialist Workers Party-ko (SWP) buruzagi estatubatuarrekin eztabaidatu zen dokumentu garrantzitsu honetan, Trotskyk sozialismo zientifikoaren maisu handien metodoari heldu zion berriro. Azken finean, Marxek eta Engelsek 1840an idatzitako Manifestu Komunista, edo Leninek 1917ko maiatzean idatzitako Alderdi proletarioaren plataformarako proiektua. Proletargoaren zereginak gure iraultzan antzera bideratuta daude: une historiko erabakigarri baten joera nagusiak aztertuz, marxismoaren programa espazioaren eta denboraren koordenatuetan azalduz eta sozialismoaren garaipenerako lelo eta aldarrikapen trantsitorioak planteatuz.
Indar iraultzaileen isolamendua gainditzen laguntzeko, sozialdemokraten eta estalinisten klase-kolaborazioaren politika borrokatzeko eta langile kontzienteenei, faxismoaren garaipenaren ondoren jasandako kolpe gogorren ostean, bidea egiteko zubi bat eraikitzeko, Trotskyk esperientzia historikoak baieztatu dituen ideietan tematzen du, sozialdemokraziaren porrota eta programa minimoaren eta programa maximoaren arteko bereizketa nabarmenduz hasita.
Sekula iristen ez diren erreformen arloan -izan ere, «proletargoaren aldarrikapen garrantzitsu orok, eta baita burgesia txikiaren eskakizunek ere, jabetza kapitalistaren eta Estatu burgesaren mugak gainditzen dituzte»-, nahiz sozialismoaren aldeko borrokari dagokionez -helburu hori erreformisten buruzagiek hamarkadak lehenago utzi eta traizionatu baitzuten, eta, nolanahi ere, une handietako diskurtsoetarako soilik gordetzen baitzuten-, estrategia sozialdemokratak bere erabateko porrota baieztatu du.
Komunisten zeregina kapitalismoa salbatzea ez, baizik eta hura eroraraztea dela abiapuntutzat hartuta, Trantsizio Programa-ren funtsa eguneroko borrokarako aldarrikapen eta kontsigna multzo bat eskaintzea da, funtsezko auziei aurre egiteko: langabezia masiboari eta bizimoduaren garestitzeari, lanaldiaren murrizketari eta prezio-soldata eskala mugikorrari, langile-kontrolari...; eta hori guztia langile-masa zabalen antolakuntza iraultzailea bultzatzeko bitarteko gisa egitea:
«Kapitalismoa bere kabuz sortutako hondamendiek eragindako exijentziak asetzeko gai ez bada, utz diezaiogun hil dadin. Eskakizun horiek gauzatzeko “aukera” ala “ezintasuna” une honetan indarren arteko harremanaren araberakoa da, eta borrokaren bidez baino ezin da ebatzi. Borrokaren bidez baino ez, berehalako emaitza zehatzak gorabehera, irits daitezke langileak esklabotza kapitalista deuseztatzeko beharra ulertzera.» (León Trotsky, Trantsizio Programa).
Dokumentuak baztertu egiten ditu langileen abangoardia masa-mugimendutik isolatzen duten politika sektario eta ultraezkertiarrak, bai eta estalinismoaren endekapenaren ondorioz marxismoa Historiaren arazo handiei irtenbide «errealistak» emateko gai ez den «museoko pieza» teorikotzat jotzen duten «ezker berri» horren joera oportunistak ere.
Trotskyk marxismo iraultzailea defendatzen du errealitatea ulertzeko eta barbarie kapitalistaren aurrean garaipena prestatuko duen estrategia bat lantzeko. Geure indarretan bakarrik konfiantza izatea; kontsigna bakoitza langileen kontzientzia politikoa aurrera eramateko bitarteko gisa defendatzea; eta antolakuntza nahiz taktika-malgutasun handiena izatea, geruza gazteenei lekua egiteko: esperientzia gutxiago dutenak, bai, baina baita esplotatuenak ere, eta aurreko belaunaldiaren esperientzia negatiboen zamarik gabeak.
Trotskyk langile-gazteriarengan eta nazioarteko komunismoaren indarrak birsortzeko izango duen eginkizunarengan konfiantza osoa du:
«Programa edo erakunde bat agortzen denean, harekin batera agortzen da hura bizkar gainean eraman zuen belaunaldia ere. Iraganarekiko erantzukizunik ez duten gazteek biziberritzen dute mugimendua. Laugarren Internazionalak arreta berezia eskaintzen dio proletarioen belaunaldi gazteari. Haren politika osoa gazteek beren indarretan eta etorkizunean konfiantza izan dezaten dago bideratuta. Gazteriaren gogo beroak eta borrokarako espirituak baino ezin dituzte bermatu borrokako lehen garaipenak; eta garaipen horiek bakarrik erakar ditzakete berriro belaunaldi zaharreko kiderik onenak iraultzaren bidera. Horrela izan da beti eta horrela izango da».
Baina Trantsizio Programa definitzen duen hari gidaria bakarra aipatu beharko bagenu, zalantzarik gabe, zuzendaritza iraultzaile baten eraikuntza litzateke:
«Sozialismorako baldintza historikoak oraindik “heldu” ez direla dioen hitzontzikeria oro ezjakintasunaren edo fede txarraren ondorio da. Iraultza proletariarrerako baldintza objektiboak ez dira soilik “heldu”; usteltzen ere hasi dira. Hurrengo aldi historikoan iraultza sozialistarik gertatzen ez bada, hondamendi batek giza zibilizazio osoamehatxatuko du. Proletargoaren ordua da, hau da, lehenik eta behin, haren abangoardia iraultzailearena. Gizateriaren krisi historikoa bere zuzendaritza iraultzailearen krisira mugatzen da».
Trotskyk marxismo iraultzailea defendatzen du errealitatea ulertzeko eta barbarie kapitalistaren aurrean garaipena prestatuko duen estrategia lantzeko; eta konfiantza du langile-gazteriaren esku-hartzean, nazioarteko komunismoaren indarrak birsortzeko.
Trantsizio Programa ekintzarako gida bat da, eta, marxismoaren gainerako obra guztiak bezala, testuinguru jakin batean idatzia izan zen; haren kontsigna bakoitza ere zeregin jakin batzuei erantzuteko formulatua dago. Testu honen alderdirik deigarriena, haren aldarrikapenetako asko gaur egun ere koma bakar bat aldatu gabe defendatu daitezkeela alde batera utzita, erabilitako metodoa da. Langile-mugimenduaren esperientzia baliotsuan, Errusiako Iraultzako Leninen eta boltxebikeen politika eta jardunean, eta Internazional Komunistaren lehen lau kongresuen ekarpenetan oinarritzen da.
Beste arrazoi batzuengatik ere ukaezina da haren gaurkotasuna. Bizi dugun garaiak antzekotasun handiak ditu Trotskyk aztertzen duen aldi nahasi harekin: 2008ko Atzeraldi Handiaren ondorengo astinaldi globalak eta hamarkadetan ezarritako agenda neoliberalak ez dute ekarri gobernantza kapitalistan berdintasun eta egonkortasun handiagoko aro bat. Kontrakoa gertatu da. Sistemaren barne-oreka hautsi egin da, eta AEBen gidaritzapean eraikitako mundu-ordena zaharra hondoratzen ari da.
Parlamentarismoaren krisia, desparekotasuna eta pobretzea, zerbitzu publikoen pribatizazio masiboa eta ongizate-estatuaren desegitea batera doaz aberastasuna monopolio handi, banku eta multimilionario gutxi batzuen eskuetan pilatzearekin. Bi bloke inperialista handien arteko lehia merkatuen, lehengaien eta garrantzi geoestrategikoko eremuen kontrola izateko, ukaezinezko errealitatea da. Kontraesanak etengabe areagotzen ari dira, eta haiek gerra ankerren bidez konpontzeko ahalegina eguneko gai-zerrendan dago.
Kapitalaren pilatze-modu hau bermatzeko, beharrezkoa da eskubide demokratikoei gogor erasotzea, lege bonapartista eta autoritarioen bidez. Bere oinarri materialean sistemaren gainbehera organikoa islatzen duen prozesu hori, gainegituran, hamarkadetan ikusi gabeko neurrian aparatu errepresiboak haztean, protesta sozialaren kriminalizazioan eta, jakina, eskuin mutur neofaxistaren gorakadan agertzen da.
Gaur egungo eta Trotskyk testu hau idatzi zuen garaiko paralelismoak agerikoak dira, langile-mugimenduaren zuzendaritzen, sindikatu handien eta sozialdemokraziaren porrota ere barne. Baina bada alde funtsezko bat Trantsizio Programa idatzi zen garaiaren aldean: munduko langile-klaseak ez du hogeita hamarreko hamarkadakoaren pareko porrotik jasan. Mugimenduaren bizitasuna eta indarra behin eta berriz agertzen ari dira AEBetan eskuin muturraren aurkako greba orokor eta mobilizazio jendetsuetan, Gazako genozidio sionistaren, gerra inperialistaren eta berrarmatzearen aurkako protestetan, eta, boterea hartzeraino iritsi ez badira ere, iraultza sozialistarako dauden aukera objektibo izugarriak erakusten dituzten altxamenduetan.
Askotan, komentarista burgesek Trotsky «ameslari» edo «utopikotzat» jo izan dute, ilusio iraultzaileen mundu batean bizi izan balitz bezala. Haren obra irakurtzen duen edonork berehala egiazta dezake iritzi horiek ez dutela inolako oinarririk.
Trantsizio Programan, oinak lurrean tinko dituen iraultzaile bat aurkituko dugu. Trotskyk aurrez aurre begiratzen dio 1938an gizateriaren aurrean zabaltzen diren izugarrikerien panoramari, eta neurri multzo bat planteatzen du langile klasea mobilizatu eta garaipenerantz bideratzeko.
Gaur egun ere, mundua errotik aldatzeko lehen zeregina benetan iraultzailea izango den alderdi baten eraikuntza da, hurbileneko etorkizunean ageri den basakeria saihesteko. Horretarako, borondate ona ez da nahikoa. Errealitatea ulertu eta haren gainean irmotasun iraultzailez jardun behar da, noski; baina, horrez gain, programa eta antolakunde bat ere behar dira gure azken helburura hurbiltzeko: langile-klaseak boterea hartzea eta inolako zapalkuntzarik gabeko gizarte sozialista eraikitzea.
Argitaraldi honetan bildu ditugun bi testuak -Trantsizio Programa. Kapitalismoaren agonía eta Laugarren Internazionalaren zereginak eta Laugarren Internazionalaren Manifestua gerra inperialistari eta munduko iraultza proletarioari buruz- sozialismo zientifikoaren ondare teorikoaren funtsezko zati dira. Ziur gaude militante iraultzaileen belaunaldi berriak merezi duten bezala baloratuko dituela.
