XX. mende erdialdeko Aralarko artzaintza giroa azalduko digu Inaziok: bere saroia, joan-etorriak, ardiak, mendiko bizimodua, gazta egiteko modua... Beti ere Euskal Herri zaharrago eta aberatsago baten arrastoak azalduz. Hontaz eta hartaz adituko ditugu bi artzainak: artaldea, negua pasatzera nora, beste animalia batzuk (ahuntz, txerri, basurde, azeri…), txabola eta lizarrak, ardi motak (mutur gorri eta beltzak, adardunak, gingiladunak), izenak, ardi beltzak, artilea.