Orain 90 urte, 1936ko abuztuan, altxamendu faxistaren ikur gordin bihurtu zen Tolosako Plaza Zaharra. Indar frankistek, Tolosa hartu berritan, liburuak erre zituzten plaza erdian.
Liburuak suntsitzea ez zen izan paper batzuk erretzea: gure herriaren hizkuntza, kultura, hezkuntza eta askatasun intelektuala suntsitu nahi izan zituzten. Gure herria isilarazi nahi izan zuten, ezabatu, erre. Hori bihurtu nahi izan baitzuten: haizeak eramango zuen sutauts.
Euskal Pizkundearen gune nagusietako bat zen Tolosa: idazleak, inprimategiak, kultur sustatzaileak… Euskal kultura suspertzeko ahalegin hori dena erre nahi izan zuten faxistek.
90 urte geroago hemen gaude, euskal kultura ari da bidea egiten, euskara indarberritzen, herria sendotzen. Baina, ez dugu ahaztu behar zer gertatu zen. Ez dugu ahaztu behar, zauri haren orbainak bizi-bizirik dauzkagulako oraindik, eta ez dugu ahaztu behar, faxismoaren oihartzuna gero eta ozenago entzuten delako. Memoria historikoa ezinbesteko zutabea da.
Urteurrenaren harira, honako hau adierazten dugu:
- Gogora ekarri nahi dugu 1936ko liburu-erreketa, euskararen eta euskal kulturaren kontrako jazarpenaren adierazle gordina izan baitzen. Frankismo luzean izandako erasoek zuzeneko zerikusia izan dute euskararen minorizazioan. Arlo horretan ere memoria historikoa aldarrikatu behar da: hamarkadetan zapaldua izan da euskara.
- Aitortza egin nahi die eraso horien biktima izan ziren tolosar guztiei, eta haien memoria eta duintasuna aldarrikatu. Haiek euskararen eta euskal kulturaren alde egindako lanik gabe, gaur ez geundeke hemen, funtsezko katebegia izan baitziren.
- Konpromisoa hartzen du jazarpen hura ahaztuta ez uzteko, gaurko eta biharko tolosarrek gertatutakoaren berri izan dezaten. Era berean, konpromisoa hartzen du jazarpen hari aurre egiten jarraitzeko, bereziki euskara eta euskal kultura sustatuz.
Bihar, abuztuak 11, eta Kultura Plazara egitasmoaren baitan, Plaza Zaharrean euskarazko liburuak jarriko dira herritarren eskura, bertan irakur ditzaten; 11:00etatik aurrera egongo dira. Herritar guztiak gonbidatzen ditugu liburu-erreketaren urteurreneko ekitaldian parte hartzera. Elkarrekin oroitzea funtsezkoa delako, erre nahi izan zuten hori guztia indartzeko.