“Espezie arruntenak ere bioadierazleak dira, eta garrantzi izugarria dute”

Imanol Garcia Landa 2015ko uzt. 24a, 10:45

Ia 30 urte daramatza Mikel Olanok (Altzo, 1962) Gipuzkoako Foru Aldundiko basozain moduan, basa animalien sailean. Horrez gain, Aranzadi Zientzia Elkarteko kide ere bada, ornitologia sailekoa. Arrano Etxean osatutako zenbait harrapakari Altzon aske utzi ondoren aritu da solasean.

Zenbat daki jendeak orokorrean hegaztiei buruz?
Garai batekoek, gure aita-amek eta aitona-amonek, gehiago zekiten, beraien bizimodua inguruari lotuago zegoelako. Baserriari lotutako bizimodua zen, eta denbora asko pasatzen zuten kanpoan. Hegaztiak ezagutzen zituzten, kontaktuan egoten zirelako haiekin. Aldiz, oraingo gazteak bere aparailuekin daude, eta, tamalez, naturarekiko urruntze bat nabaritzen dut.

Foru Aldundian zer lan egiten duzue hegaztiekin?
Besteak beste, lehen ikusi duzuna. Altzon, zenbait harrapakari aske utzi ditugu, osatu eta gero. Gustatzen zaigu horrelakoak haurrekin eta gaztetxoekin egitea; ilusio handia egiten die, eta heziketa modu bat da: zer gertatu zaien azaldu, zer hegazti mota diren... Hainbat lan egiten ditugu gure zerbitzutik. Batetik, zauritutako hegaztiak eta habiatik eroritako hegaztikumeak jaso, eta Arrano Etxera eramaten ditugu. Bestetik, bai Europako, bai estatuko eta bai erkidegoko legediek behartzen gaituzte hainbat hegazti espezieri jarraipena egin eta laguntza ematera. Batez ere, galzorian dauden espezieen kontrola egin behar dugu.

Zein da hegaztien egoera Gipuzkoan?
Lehenik eta behin, esan behar da hegaztiak lotuta daudela beren biziguneari edo habitatari. Gipuzkoan, lurralde txikia izan arren, askotariko habitatak daude: basoa, landa zabala, harkaiztegia, goiko larreak, urak, padurak, kosta... Horrek esan nahi du espezie kopuruei begiratuta bioaniztasun handia dugula. Azken urteotan, espezie batzuk gorantz doaz, eta beste batzuk beherantz. Landa zabal guneak handiagoak ziren lehen. Gero eta baserritar gutxiago dago, eta, beraz, zaintzen duten landa zabal hori ere atzeraka doa, eta baso bihurtzen da. Beraz, basoari lotutako espezieak gora doaz; okilak esaterako. Aldiz, landa zabalari eta belardiari lotutako hainbat espezie beherantz doaz; antzandobi arrunta, adibidez. Gaurko apustu nabarmena da, bioaniztasunari begira, landa eremu horiek nola edo hala mantentzea.

Tolosaldera etorriz, azken urteotan lehen ez zeuden zenbait hegazti ikusten dira Oria ibaian: lertxuna, lertxuntxoa, ubarroia...
Hori, zalantzarik gabe, onerako aldaketa bat da. Orain 20 edo 25 urte, Oria ibaia eta inguruko ibaiak aparrez beteta joaten ziren, paper fabrikek sortzen zutena medio, eta erabat kutsatuta zeuden. Alde horretatik, administrazioak lan handia egin du urak araztu eta sailkatzen, eta emaitzak begi bistakoak dira. Garai batean estoldak ziren ibaiak egun bizitzaz beteta daude. Egun esan dezakegu Orian eta inguruan biziberritzeko ziklo hori hedatu egin dela, ura asko hobetu dela, eta, horren ondorioz, bizitza sortu da bertan. Azken finean, espezie gehiago daude, eta bioaniztasuna gorde behar den altxorra da. Bioaniztasuna ez da etsai gisa hartu behar. Etxe ondoan duguna ezagutu, maitatu eta gorde behar dugu.

Tolosaldean badago zaindu behar den hegazti espezieren bat?
Espezie guztiak zaindu behar dira. Arriskutsua da hiru edo lau espezie izar gisa izatea eta gainontzekoak bakean utzi behar direla esatea. Espezie arruntenak ere bioadierazleak dira; nolako ingurumena daukagun erakusten digute, eta garrantzi izugarria dute. Ingurumena orokorrean babestu behar dugu, eta horrekin espezie guztiak ari gara babesten. Gero, puntualki hainbat espezierekin esfortzua egin behar dela, galzorian daudelako, ados. Aralarren baditugu galzorian dauden ugatzak, sai zuriak, miru gorriak... Horiei jarraipen zehatza egiten diegu. Baina horrek ez du esan nahi ez ditugunik zaindu behar Oria ibaiko espezieak, edo landa zabalekoak, edo basokoak.

Zein dira bereziki hegaztiei kaltetzen dieten eragileak?
Pozoia da nagusietako bat. Adibidez, satorrak akabatzeko pozoia jartzerakoan, ez dakigu pozoi hori non geldituko den. Satorra agian hilko da, eta hor geratuko da, lurrazalean. Galzorian dagoen harrapakari bat pasatuko da, esaterako sai zuri edo miru gorriren bat, jango du, eta hil egingo da. Bestalde, ia 30 urte daramatzat ehiza zaintzen, eta, zorionez, asko hobetu da. Oraindik badaude ardi galduak, eta oraindik tirokatzen dira babestutako espezie batzuk, baina, garai batekin alderatuta, askoz gutxiago. Horrez gain, aisialdiarekin lotutako zenbait kirol aipatuko nituzke. Ez dira joaten zuzenean kalte egitera, baina bere jarduerak kalte egiten du. Eskalada, adibidez, sekulako boom-a ezagutzen ari da, eta jendea edozein bazterretan sartzen ari da. Ez nago eskalatzaileen kontra, baina askotan habiak dauden lekuetan sartzen dira, eta, konturatu gabe, habia horiek zapuztu egiten dira. Eta beste zenbait kirol jarduera ere kontuan hartu behar dira. Naturan, bakea galtzen ari gara, beti dagoelako probaren bat. Errespetu osoz, baina jarduera horiek inguruari egokitu behar zaizkio. Kristaldegietan eta linea elektrikoetan ere hiltzen dira hegaztiak.

Tarteka, abeltzainek eta artzainek salatzen dute putreek bizirik dauden animaliak erasotzen dituztela. Zein da zure iritzia?
Gai hau lasai hitz egitekoa da. Objektiboa izan behar da, ez da bigarren zentzurik bilatzen aritu behar, gauzak irizpide logiko batzuen bidez azaldu behar dira. Urte asko daramatzagu sai arreak aztertzen, eta guk baino urte gehiago Nafarroan, Aragoin edo Katalunian, han askoz ere kopuru handiagoak dituztelako. Sai arrearen biologia ez da aldatu. Betidanik jan izan dituzte bizirik dauden animaliak, baina azaldu behar da nola gertatzen den hori. Animalia horiek, gehiengo handi batean, mugitu ezinik eta hilzorian egoten dira. Esaterako, putreek segituan ikusten dute animalia bat erditzen ari denean; bertara joaten dira, eta, erditzea normal badoa, animalia horrek karena botatzen du; putreek hori jaten dute, eta hor bukatu da kontua. Erditze batzuk txarrak izaten dira, eta oso ahulduta geratzen da animalia, hilzorian. Orduak pasatu ondoren, zain dauden putreetako bat joan daiteke eta moko kolpe bat bat eman animaliari; ez badu erreakzionatzen, beste bat egin dezake, eta, azkenean, beste putreak ere bertara joaten dira eta bizirik jan dezakete. Hortik esatera, zabaltzen den moduan, eta kazetarien aldetik morboa sortzeko asmoarekin, putreek bizirik eta ondo dauden animaliak akabatzen dituztela... Gauza naturalak dira, lehen gertatzen zirenak eta orain ere bai, baina ez da gauzak asmatzen ibili behar. Ulertzen dut gai honek abeltzain eta artzainengan kezka eta egonezina sortzea. Alboan ditugun Nafarroa, Aragoi, Katalunia eta Iparraldean arazo hau hemen baino askoz lehenago sortu zen. Protokolo bat ezarri zen: aztertu kasu bakoitza eta erantzun bat eman. Hemen ere horixe egiten da.

Ez diogu hau kapritxo hutsagatik: lagun gaitzazu . Eduki hau guztia doan ikus dezakezu euskarazko hitzik gabeko Tolosaldea ez dugulako irudikatzen. Atarikide, iragarle eta erakunde askoren laguntzarik gabe ez litzateke posible hori. Gero eta komunitate handiagoa sortu, orduan eta sendoagoa izango da Ataria: zurekin, zuekin. Ez utzi biharko gaur egin dezakezun hori: egin zaitez Atarikide!


EGIN ATARIKIDE!